Antaŭa paŝo: Antaŭ ol rapidi pligrandigi la vortaron de Globaso per nova radikvorto, determini ĉu la dezirata vorto eble esprimeblas per jam establita radikvorto aŭ per vortfarada metodo (afiksado aŭ kunmetado). Surbaze de tiu determino, decidi ĉu proponi novan radikvorton aŭ ne.
Triparta metodaro:
(1) Fiksi la etimologian fonton de la vorto
(2) Difini la semantikon de la vorto
(3) Difini la precizan formon (literumadon) de la vorto
La jenaj avertoj estu konsiderataj dum la procezo de fontelekto. Kiam necese, oni klopodu adapti la vortformojn surbaze de la sube listigitaj avertoj, uzante la plej vaste internacian etimologian fonton. Tamen, se tio ne eblas, oni uzu malpli vaste internacian fonton anstataŭe.
Neniam adopti minimumajn parojn kun v kaj w, s kaj z, aŭ vortfina pozicio m kaj n.
Krom se absolute ne ekzistas alia opcio kaj oni funde esploris ĝin pri eblaj problemoj kun afiksitaj vortoj, neniam adopti minimuman paron kun plus/minus konsonanto aŭ vokalo je la komenco/fino de vortoj.
Kiam eble, eviti minimumajn parojn kun l kaj r, b kaj p, f kaj p, c kaj j, c kaj x, h kaj r, aŭ minimumajn parojn kun plus/minus vokalo je la komenco/fino de vortoj.
Kiam eble, eviti iun ajn minimuman paron: kiam ekzistas pli ol unu proksimume egalvalora opcio de vortformo, elekti la formon kiu ne kreas minimuman paron.
Kiam eble, eviti unusilabajn vortojn kaj vortojn pli longajn ol tri silaboj: kiam ekzistas pli ol unu proksimume egalvalora opcio de fonto, elekti la fonton kun du aŭ tri silaboj, aŭ aldoni a posteriori vokalon por produkti dusilaban vorton. Ankaŭ memoru ke Globaso favoras trisilabajn vortojn super dusilabaj vortoj.
Kiam eble, eviti vortojn kiuj ŝajnas afiksitaj: kiam ekzistas pli ol unu proksimume egalvalora opcio de vortformo, elekti la formon kiu ne ŝajnas afiksita.
Kontroli la jenajn lingvojn en fidindaj retaj fontoj kiel Vikivortaro kaj Vikipedio, kaj ankaŭ uzi presitajn vortarojn kiel apogon en okazo de dubo: la angla, franca, germana, rusa, hispana, mandarena, japana, korea, vjetnama, hindia, telugua, araba, svahila, persa, turka, indonezia, filipina.
Elekti la fonton kun la plej multaj reprezentataj lingvofamilioj.
Se estas egaleco en la nombro de reprezentataj familioj, la prioritata ordo por fontelekto estas jena:
Se ne estas interkonsento, fari pli fundan serĉon kun aliaj vortspecoj aŭ kun sinonimoj.
Se ankoraŭ ne estas interkonsento, elekti la plej taŭgan fonton surbaze de la jena prioritata ordo.
Memoru ke la supraj avertoj ĉiam superas la gvidliniojn pri fontelekto.
En ĉi tiu paŝo, oni decidu ĉu la nova radiko estos substantiva/verba vorto aŭ adjektiva/adverba vorto. Aliaj konsideroj estu ĉu la nova radiko signifos personon aŭ ilon, aŭ ĉu la vorto signifanta personon aŭ ilon estos derivita el la nova radiko.
La vortspeco estas tipe determinata de tio, kiu ŝajnas pli utila (t.e., pli ofte uzata en la praktiko).
En iuj kazoj, la vortspeco kiu ŝajnas la plej utila ne estas bone apogata de la fontlingvoj, en kiu kazo la vortspeco estas elektata surbaze de la plej granda apogo en la fontlingvoj.
En iuj kazoj, la malpli ofte uzata vortspeco estas elektata por pli bone akomodi derivitajn vortojn. Ekzemple, Globaso havas termo (varmo) kiel substantivon, anstataŭ ion kiel garme (varma), por facile uzi termo en kunmetitaj sciencaj vortoj kiel termodinamiko, kaj ankaŭ por pli facile derivi vortojn kiel termodo (varmigita), kontraste al garmegido.
Kaze de vortoj kiuj signifas personojn, ekzistas specifaj gvidlinioj por determini la radikvorton. Iuj vortoj signifantaj profesiojn estas derivitaj per -yen aŭ -kef, dum aliaj estas radikvortoj. Derivitaj vortoj signifantaj profesiojn estas derivitaj el radikvortoj signifantaj verbon/praktikon, teamon aŭ institucion (sed ne la oficejon de la profesiulo). Alie, la vorto signifanta profesion estas tipe radikvorto: biskopo (episkopo), ktp.
verbo/praktiko
teamo
institucio
oficejo de profesiulo
Apliki la suprajn avertojn.
Provi trovi mezan vojon kreante miksaĵon inter la vortoj en la diversaj lingvoj. Tamen, memoru ke vortoj devenantaj el eŭropaj lingvoj emas favori la literumadon (vidu detalojn sube). Oni klopodu teni la miksaĵojn kiel eble plej naturaj. Tio estas, estu diferenco de nur unu fonemo disde la formo de iu ajn natura lingvo. Diferenco de du fonemoj ankaŭ estas akceptebla se la fonemoj estas proksimaj al tiuj de iu ajn natura lingvo.
Oni klopodu eviti substantivajn/verbajn vortojn komenciĝantajn per la silaboj le-, xa-, nun-, ger-, be- kaj du-, por eviti konfuzon kun verbaj partikuloj.
Elekti konsonantojn kaj vokalojn kiuj estas la malplej oftaj en Globaso.
Radikvortoj en Globaso emas finiĝi per vokalo, prefere a posteriori vokalo trovata en almenaŭ unu el la ĉefaj lingvoj aŭ lingvofamilioj.
Ekzemploj de a posteriori finaj vokaloj: hispanaj vortoj finiĝantaj per -o aŭ -a, svahilaj vortoj finiĝantaj per -i aŭ -u, aŭ japanaj vortoj finiĝantaj per -u.
A priori vokalo aldoniĝu nur se la lasta konsonanto estas tia, kian la fonotaktikaj reguloj ne permesas en vortfina pozicio (b, c, d, g, h, j, k, p, t, v, z), aŭ por krei dusilaban vorton se la fontvorto konsistas el unu silabo (ekzemple, vidu pole, kiu aldonas -e por eviti minimumajn parojn kun bol kaj pul). Por elekti a priori vokalon, uzu la jenajn gvidliniojn:
La a posteriori aŭ a priori komenca vokalo e- estas aldonata al komencaj konsonantgrupoj ne permesataj de la fonotaktiko de Globaso: espageti, Esrilanka, Exkiperi, ktp.
Vortoj devenantaj el eŭropaj lingvoj emas favori la literumadon de kaj konsonantoj kaj vokaloj.
La konsonantoj ⟨c⟩, ⟨g⟩ kaj ⟨s⟩, precipe, restas netuŝitaj se ekzistas almenaŭ unu eŭropa lingvo kiu prononcas ilin kiel /tʃ/, /g/ kaj /s/ respektive: centro, geo, visita, ktp.
Ĉi tiu ĝenerala regulo estas precipe grava koncerne la manieron laŭ kiu vokaloj estas prezentataj en lingvoj kiuj pruntis eŭropajn vortojn pere de la angla. Ekzemple, la vorto por rumo estas prezentata kiel /ram/ en multaj lingvoj, kiel proksimumo de la angla /rʌm/. Malgraŭ tio, ke ĉi tiu /a/ estas pli disvastigita, Globaso konservas ⟨u⟩ en la origina literumado: rum.
Vortoj kiuj finiĝas per -tion aŭ -(s)sion en la angla, kaj iliaj ekvivalentoj en aliaj lingvoj, estas prezentataj jene: dusilabaj vortoj finiĝas per -syon; pli longaj vortoj finiĝas per -si. Tamen, verboj kiuj finiĝas per -ate en la angla prenas nek -syon nek -si, kaj simple finiĝas per -a.
Vortoj devenantaj ĉefe el la angla estas prezentataj en Globaso surbaze de la jena ĝenerala regulo: se angla fonemo prezenteblas fidele per la sonaro de Globaso, la prononco estas favorata. Alie, la Globaso-formo favoras la anglan literumadon. Avertoj: /oʊ/, kiel en post, note kaj boat, estas prezentata kiel ⟨o⟩; /ʊ/, kiel en foot, estas prezentata kiel ⟨u⟩; /z/ kiel en visit estas prezentata kiel ⟨s⟩. Por plu ilustri:
La literumado estas favorata por tiel nomataj mallongaj vokaloj, kaj ankaŭ por unuopaj vokaloj reduktitaj al /ə/: Alaska, Nevada, Misisipi, Boston, Konetikut, ktp.
La literumado estas favorata por ⟨er⟩, ⟨ir⟩ kaj ⟨ur⟩ prononcataj kiel /ɜr/: hamburger (hamburger), hamuster (hamster), eskirti (skirt), ktp.
La literumado estas favorata por ⟨au⟩: Awgusta (Augusta)
La prononco estas favorata por la plej multaj vokalgrupoj: Finiks (Phoenix), Wudrow (Woodrow), Tenesi (Tennessee)
La prononco estas favorata por ⟨are⟩: Delawer (Delaware)
La prononco estas favorata por tiel nomataj longaj vokaloj, escepte de longa o, en kiu kazo la literumado estas favorata: beykon (bacon), eskeyti (skate), Aydaho (Idaho), Yuta (Utah); longa o: Ohayo (Ohio), ktp.
La prononco estas favorata por la plej multaj konsonantoj, escepte de s kiam ĝi estas prononcata kiel /z/, en kiu kazo la literumado estas favorata: Misuri (Missouri)
Vortoj devenantaj el la mandarena estas tipe miksataj kun iliaj japanaj, koreaj kaj vjetnamaj formoj. Oni kutime provas simpligi la mandarenan fonotaktikon kiam tion apogas la aliaj orient-aziaj lingvoj, precipe la japana.
Pinjina -ang estas ofte prezentata kiel ⟨o⟩ en Globaso, kiel videblas en la japana.
Konsonanto plus glito estas ofte reduktata al konsonanto.
Simile, diftongoj estas ofte reduktataj al simpla vokalo.
La diftongo /au̯/ estas ofte reduktata al ⟨o⟩, kiel videblas en la svahila aŭ persa: soti, ktp.
La diftongo /aj/ estas foje reduktata al ⟨e⟩, kiel videblas en la svahila: rehani, ktp.
Krom se ekzistas malsama naturalisma opcio apogata de la persa, svahila, turka, indonezia aŭ hindia, substantivaj/verbaj vortoj devenantaj el la araba tipe finiĝas per -u, kiel videblas en la prezenca tempo de arabaj verboj.